rknieuws 02/12/2011

Multiculturalisme is dood, leve multiculturalisme

De Britse premier David Cameron heeft op een congres in München gezegd dat het multiculturalisme is mislukt. Hij was niet de eerste om dat te erkennen en publiekelijk te bekennen. De Duitse kanselier Angela Merkel had het hem voorgezegd. Cameron zal ook niet de laatste zijn om het te herhalen. De Franse president Nicolas Sarkozy lipte hem al. De Britse krant The Guardian reageerde op Camerons uitspraak met: “Multiculturalism is dead, long live multiculturalism.” Het multiculturalisme van de onverschilligheid, van “live and let live”, is dood. Het multiculturalisme van de ontmoeting moet nog beginnen leven. Wat inmiddels als een tijdje leeft, is de interreligieuze ontmoeting. En die blijkt onontbeerlijk om in een meertonige samenleving een harmonie te vinden. Zoals bleek op de ontbijtbijeenkomst met de drie monotheïstische godsdiensten die de Belgische tak van de nieuwe beweging Sant’Egidio organiseerde ter gelegenheid van de door de Verenigde Naties uitgeroepen Interfaith Harmony Week.


De Britse premier David Cameron heeft op een congres in München gezegd dat het multiculturalisme is mislukt. Hij was niet de eerste om dat te erkennen en publiekelijk te bekennen. De Duitse kanselier Angela Merkel had het hem voorgezegd. Cameron zal ook niet de laatste zijn om het te herhalen. De Franse president Nicolas Sarkozy lipte hem al. De Britse krant The Guardian reageerde op Camerons uitspraak met: “Multiculturalism is dead, long live multiculturalism.” Het multiculturalisme van de onverschilligheid, van “live and let live”, is dood. Het multiculturalisme van de ontmoeting moet nog beginnen leven. Wat inmiddels als een tijdje leeft, is de interreligieuze ontmoeting. En die blijkt onontbeerlijk om in een meertonige samenleving een harmonie te vinden. Zoals bleek op de ontbijtbijeenkomst met de drie monotheïstische godsdiensten die de Belgische tak van de nieuwe beweging Sant’Egidio organiseerde ter gelegenheid van de door de Verenigde Naties uitgeroepen Interfaith Harmony Week.

“Multiculturalism is dead!” Dood is de doctrine van het staatsmulticulturalisme. De doctrine, onderdeel van het correcte denken van het relativisme en de zelfbeschikking, was in werkelijkheid niets meer dan de tolerantie van de onverschilligheid: we trekken ons niets aan van elkaars cultuur, laat staan dat we u vragen om de onze aan te trekken. Elk doet zijn ding.

“Long live multiculturalism!” Levend is de realiteit van de multiculturaliteit. Het feit dat verschillende culturen in onze cultuur aanwezig zijn, is niet ongedaan te maken. Dat zou niet wenselijk zijn. Culturen worden rijker door de aanraking van ander culturen. Ze moeten elkaar daarvoor wel ontmoeten, en dat is de voorbije decennia niet gebeurd, behoudens de proeverij op een exotisch feestje.

Het gebrek aan interculturele dialoog betekende het failliet van het multiculturalisme. Leve dus het multiculturalisme van de ontmoeting van culturen op de gelijkvloerse verdieping van deze samenleving met haar waarden, rechten en plichten. Daarom is de dialoog van de drie monotheïstische godsdiensten zo belangrijk. Christendom, islam en jodendom stoten in de ontmoeting niet alleen op hun diepe verschillen maar ook op de diepere lagen van gelijkenis.

Tijdens de ontbijtbijeenkomst die Sant’Egidio in Antwerpen hield ter gelegenheid van de Interfaith Harmony Week, wees de Antwerpse bisschop Johan Bonny erop dat religies drie fundamentele zaken gemeen hebben: religies bouwen gemeenschappen, religies scheppen cultuur en religies zijn bezig met God.

De gemeenschapsopbouw van een samenleving gebeurt altijd van onderuit, niet van bovenaf. Als er iets is dat de ontzuiling heeft geleerd, dan is het dat toen de ideologische en levensbeschouwelijke zuilen nog solide waren, er ook gemeenschappelijke belangen waren die de zuilen verdedigden. Doordat ze opkwamen voor de rechten en de vrijheid van hun leden, kwamen ze ook op voor de rechten en de vrijheid van die van de andere zuilen.

Dat kan vandaag nog steeds de maatschappelijke kracht zijn van religies en hun onderlinge dialoog: opkomen voor zichzelf is opkomen voor elkaar. “Overal ter wereld zie je dat godsdiensten opkomen voor godsdienstvrijheid, en dat is belangrijk voor de cohesie van moderne samenlevingen. Een open en pluralistische samenleving als de onze mag zeker niet verzanden in onverschilligheid”, zei de Belgische premier Yves Leterme op het Interfaith Harmony Breakfast te Antwerpen.

Dat religies cultuur scheppen is evident. Geen enkele cultuur is denkbaar bij eliminatie van haar religieus erfgoed. Een multiculturele cultuur is slechts te bereiken door de dialoog van de respectieve religieuze beeldtal en verbeelding.

Bezig zijn met God is voor de drie monotheïstische religies de gezamenlijke uitdaging in een goddeloze samenleving. Bovendien, de vraag naar God in de aandacht houden is noodzakelijk in een verweesde, vaderloze samenleving op zoek een thuis voor haar ziel.

“Ik gebruik liever het woord samenleven dan het woord tolerantie,” zei Semsettin Ugurlu, de voorzitter van de Belgische moslimexecutieve. Terecht. Wie tolereert duldt, wie samenleeft respecteert.

Mark Van de Voorde is publicist en raadgever van de Belgische premier Yves Leterme en van de Belgische vicepremier en minister van Buitenlandse Zaken Steven Vanackere. Hij schrijft op persoonlijke titel.