De Morgen 04/30/2014

De Morgen – De Zigeunerbaby die geen bruine ogen mocht hebben

Nazi-artsen voerden medische proeven uit op kinderen. Deze kinderen overleefden de concentratiekampen.

Bij de miljoenen slachtoffers van het naziregime waren ook honderdduizenden zigeuners. Rita Winterstein is er een van: als baby voerden nazi-artsen medische proeven op haar uit. Haar levensverhaal staat nu beschreven in een boek. "Omdat niemand dit vergeten mag."


Niemand had ooit vermoed dat zij, met haar zwakke gezondheid, die leeftijd zou halen. 71 jaar is Rita Winterstein intussen en een erg levendige vrouw. "Eigenlijk had ik zelfs nooit mogen geboren worden", lacht ze. "Maar kijk, de nazi's konden mij niet tegenhouden."

 

Zigeuners werden, net als joden, geestelijk gehandicapten en nog een pak andere groepen, slachtoffer van de grote sterilisatiecampagne van de nazi's. "Mijn moeder, die nogal recalcitrant was, werd toch zwanger", glimlacht Winterstein. Een abortus en een enkeltje Auschwitz, zo waarschuwde de ambtenaar van de 'nazi-Zigeunercentrale', haar toen de zwangerschap werd ontdekt. Tot bleek dat ze een tweeling verwachtte. Toen werd Theresia Winterstein plots wel interessant.

 

Op hetzelfde moment dat de meisjes Rolanda en Rita werden geboren in het ziekenhuis van het Duitse Würzburg, raakt de benoeming bekend van ene dokter Josef Mengele als kamparts van Auschwitz. De dokter die de meisjes Winterstein ter wereld brengt, Werner Heyde, is vol lof over Mengeles plannen om medische experimenten uit te voeren op gevangenen en zal hem op de hoogte houden van zijn onderzoek.

 

Angstaanvallen

Vier weken na hun geboorte, wordt de tweeling Winterstein weggenomen bij de ouders. Heel lang zijn de ouders in het ongewisse, tot de moeder hen terugvindt in het ziekenhuis. Rolanda is dood, met een verband om haar hoofdje. Rita, die ook een verband heeft, leeft nog. De moeder grijpt het kindje en rent weg.

 

Van de leden van de familie Winterstein die naar Auschwitz worden afgevoerd, zullen dertien ooms, tantes, neven en nichten niet terugkomen. Rita en haar moeder overleven de oorlog maar Rita zal de rest van haar leven last hebben van haar gezondheid. "Ik val flauw op onverwachte momenten. Een keer heb ik daardoor zelfs bijna een auto-ongeluk gehad. Ik heb plotse angstaanvallen, ben vaak misselijk."

 

Haar moeder sleept haar van dokter naar dokter om erachter te komen wat ze heeft. Tot ze, tijdens een zoveelste bezoek aan een specialist, de naam Werner Heyde laat vallen en er een verschrikte reactie volgt. Nog later zegt een andere arts dat de linkerhelft van haar hersenen is beschadigd door een inkerving boven haar oog.

 

Wat er precies werd uitgevoerd op baby Rita, is niet helemaal zeker omdat bijna alle medische attesten van destijds verloren zijn gegaan. Waarschijnlijk, zo vermoedt Winterstein, was een van de experimenten een poging om haar ogen een blauwe kleur te geven.

 

Rita zelf weet, ondanks haar zwakke gezondheid, jarenlang van niets: "Ik was al 43 toen mijn moeder mij een deel van het verhaal vertelde. We woonden intussen in de VS. Pas nog meer flarden later begreep ik dat de nazi's experimenten op mij hadden uitgevoerd. Ik was toen al zelf getrouwd en had kinderen. Mijn moeder wilde het mij niet vertellen om mij te beschermen, zei ze me later."

 

Ze heeft alle reden om verbitterd te zijn. Zelfs het verkrijgen van een schadevergoeding van de Duitse overheid was traumatisch: omdat ze niet veel bewijsstukken had, wilde niemand haar moeder geloven. Pas nadat ze zelf op de hoogte was van de experimenten en nieuwe rechtszaken aanspande, kreeg Rita Winterstein gelijk.

 

Ongeloof

Bitter is ze niet, zegt Winterstein. Gemotiveerd, dat wel. Want wat gebeurde, mag niet vergeten worden. Vandaar dat ze zoon, dochter en kleinkinderen in de VS achterlaat om haar verhaal te vertellen in de wereld. "Ik merk dat in Europa het racisme opnieuw toeneemt. Ik zie er niet meteen uit als een doorsneezigeuner en als ik dan in de trein zit in Duitsland, hoor ik vaak mensen schimpen op buitenlanders. Dat Hitler maar nog eens een kuisoperatie houdt, klinkt het dan. Ik kan niet zo goed om met al die nieuwe dingen, maar ik heb mezelf onlangs een gsm gekocht. Stiekem neem ik die gesprekken op. Anders gelooft niemand mij."

 

Blauwe ogen, Rita Winterstein-Prigmore en Koenraad De Wolf, Lannoo.




Ayfer Erkul