06/27/2015

De Morgen – Opinie: Hoe naïef is de dialoog met de moslims?

Vanavond vindt in Antwerpen een ontmoeting plaats tussen christenen en moslims. Ik heb het genoegen het gesprek te modereren. Thema is 'De solidariteit met de armen in islam en christendom'. Voordien wordt de daad bij het woord gevoegd: een groep moslims verzorgt de maaltijd voor daklozen in Kamiano, een initiatief van Sant'Egidio.


Nadien, bij zonsondergang, bieden de christenen een 'iftar' aan, de maaltijd waarmee moslims tijdens de maand ramadan het vasten breken. Veel is er waarin moslims en christenen van elkaar verschillen, maar met dit gebaar tonen christenen hun respect voor het vasten, bidden en de solidariteit waarmee de moslims in deze maand de Ene God eren.

Hoe naïef moet je daarvoor zijn? Voer je daarmee niet de mond die je morgen zal bijten? Wat doen de moslims de christenen in het Midden-Oosten niet aan? Wat haalt die dialoog uit? Waar zijn haar vruchten? Het zijn al dan niet uitgesproken tegenwerpingen die wie de interreligieuze dialoog genegen is, vaak moet pareren.

Een bloedige dag als gisteren doet er geen goed aan. Frankrijk had de huiveringwekkende primeur van de eerste jihadonthoofding op Europese bodem. In Tunesië kleurde een hagelwit strand rood van het bloed van westerse toeristen. In Koeweit joeg een zelfmoordterrorist evenveel sjiieten de dood in. Het zelfverklaarde kalifaat van de perverse Islamitische Staat zette zijn eerste verjaardag droeve luister bij.

Iedere dag wordt een vers blik gruwel opengetrokken. In een kooi gemonteerde camera's die een verdrinking filmen. Om die gruwel is het de strategen van IS te doen. Het is hun beste propaganda. Het perverse doel is dat de westerse wereld, en bij uitbreiding alle niet-moslims, de daver op het lijf krijgen. Angst creëert haat, en die creëert afstand, discriminatie, verwerping, tegengeweld. Die dynamiek moet de nieuwe tegenreactie uitlokken: het versterkt het discours dat het Westen en de islam niet compatibel zijn. Het geeft geloofwaardigheid aan de lokroep van IS, die de illusie voedt te werken aan een islamitisch paradijs, waar het eindelijk goed leven is voor de uitgebuite en gediscrimineerde gelovige.

Twintig jaar geleden kreeg Samuel Huntingtons theorie van de botsende beschavingen al opvallend veel bijval in de Arabische wereld. Merkwaardig hoezeer die theorie nog een aantrekkelijk interpretatiekader vormt. Alleen klopt ze niet. Al was het maar omdat de clash zich vooral binnen de islamitische wereld voltrekt: sjiieten tegen soennieten, soennieten tegen soefi's, radicalen tegen soennieten die gewelddadig radicalisme als on-islamitisch bestempelen, Al Sisi tegen de Moslimbroederschap, Turkije tegen Egypte, Saudi-Arabië tegen Iran, Tobruk tegen Tripoli...

Ik heb te doen met al die goedmenende moslims, die hun godsdienst geperverteerd zien door het gewelddadige extremisme. Met de jongeren wier jeugdig idealisme een nobeler zaak waardig zou zijn. Met de ouders die met lede ogen hun zonen en dochters naar Syrak zien vertrekken. Met de moslims die trachten uit te leggen hoe het woord 'islam' verwant is met 'salam' (vrede), beseffend dat de perceptie tegen hen is.

Die moslims hebben al onze steun nodig. De strijd tegen de islamofobie kunnen zij niet alleen winnen. Christenen spelen daar een cruciale rol in, want al te graag schilderen radicalen het Westen af of als goddeloos, of als kruisvaarders. Beide zijn een karikatuur. We moeten beseffen dat de islam deel is van Europa, dat we de islamitische medeburger zijn rechtmatige plaats moeten helpen vinden.

Dat betekent niet dat we naïef moeten zijn. Maar we mogen niet in de wij-zijval trappen die de extremisten ons spannen. Dat vraagt geduld, wijsheid en inzicht. Ook onze buitenlandse politiek is aan bezinning toe. Hoe zinvol is het dat wij in het Midden-Oosten militair tussenbeide komen? Niet dat we de terroristen moeten laten betijen, maar wel versterkt iedere westerse bom de IS-claim dat het kalifaat een gerechtvaardigde verdedigingsoorlog (jihad) voert tegen 'kruisvaarders'. De keuze is niet tussen bombarderen of niets doen. Daartussen ligt nog een heel gamma aan middelen: politiek, economisch, financieel, strategisch, logistiek, diplomatiek.

Moslimleiders hebben een belangrijk werk te doen, van autokritiek en het uitzuiveren van hun godsdienst. Dat kunnen we niet in hun plaats doen. Maar we moeten meer bruggen bouwen dan jihadi's kunnen opblazen. De hearts and minds van de jonge moslims winnen voor een samenlevingsmodel waarin vrijheid, gelijkheid en wederzijds respect geen loze begrippen zijn. Dat is niet naïef, de opbouw van een cultuur van samenleven is de enige realistische weg naar een vredevollere toekomst.




Jan De Volder