09/28/2012

De twaalf werken van Sant’Egidio

Sant’Egidio is een spraakmakende lekenbeweging binnen de katholieke Kerk. In Leuven is een fototentoonstelling over het werk geopend. Koenraad de Wolf schreef er het boek bij. “De radicale keuze voor de armsten is het geheim van haar succes.” 


“Als historicus ben ik ingehuurd voor de inhoudelijkheid”, zegt Koenraad de Wolf (55). “Het project komt voort uit de wens van Sant’Egidio in Antwerpen om de hele beweging eens in kaart te brengen. Het is immers een van de snelst groeiende bewegingen binnen de Kerk.” We spreken met De Wolf in het KADOC, het Katholiek Documentatie- en Onderzoekscentrum in Leuven, vlak voor de opening van de fototentoonstelling die aan het werk van Sant’Egidio gewijd is. Koenraad de Wolf schreef al vele boeken, maar is vooral bekend als voormalig medewerker van Tertio en als eerste biograaf van Aleksandr Ogorodnikov, de ‘eeuwige dissident’ en christen, die ook in de kolommen van Katholiek Nieuwsblad geen onbekende is.

 

Sociale activiteit

Ogorodnikov komt ook weer aan het woord in De Wolfs nieuwste boek over Sant’Egidio. “In mei 1987, drie maanden nadat ik na een verblijf van 99 maanden in de goelag was vrijgelaten, ontmoette ik toevallig in de kathedraal van Moskou een groep jongeren van Sant’Egidio”, aldus de Russische dissident. “Ik had nog nooit van die gemeenschap gehoord maar meteen kwam er een warm contact tot stand. En ik voelde dat ik hen volledig kon vertrouwen.” Ogorodnikov was en is Russisch-orthodox, maar toch noemt hij Sant’Egidio een “deel van mijn leven”. Dat hoeft niet te verbazen, legt De Wolf uit. “Als Russisch christen bewondert Ogorodnikov de sociale activiteit van de katholieke Kerk die hij in de eigen Russische Kerk zo node mist. Sant’Egidio is daarvan een uitgesproken voorbeeld.”

 

Keerpunt

“Sant’Egidio is een tamelijk nieuwe beweging van leken, die is ontstaan in het spoor van het Tweede Vaticaans Concilie, vertelt De Wolf. “Opgericht in 1968 telt de beweging nu 70.000 medewerkers in 73 landen wereldwijd. Die wordt vrijwel geheel gedragen door vrijwilligers, zonder veel hiërarchie of structuur. Mijn voormalige collega bij Tertio, Jan de Volder, had me al een paar keer gepolst of ik er niet een boek over wilde schrijven. Zo is het idee gerijpt. Het is uiteindelijk een drieluik geworden. Bij de tentoonstelling gaat het om de sublieme zwart-wit foto’s van een van de beste fotografen van België, Herman Ricour. De foto’s vind je terug in mijn boek Keerpunt. De twaalf werken van Sant’Egidio. Het is een verslag van een kleine wereldreis die we samen gemaakt hebben om Sant’Egidio in kaart te brengen. Maar er is ook nog een filmmaker meegegaan, Roland Ottoy, de geknipte man voor die klus.”

 

Stukje van visioen

“Dus: fototentoonstelling, boek en een film”, vat Koenraad de Wolf het project samen. “Beeld, tekst én bewegende beelden om door te dringen tot de ziel van de beweging. Als ondertitel spreek ik van ‘de twaalf werken van Sant’Egidio’. Het hoofdverhaal is telkens een onbekend persoon voor wie de kennismaking met Sant’Egidio een keerpunt in diens leven heeft betekend. Via het gebed, het werken met migranten, door de vredesproblematiek of noem maar op. Aan het eind van elk van die twaalf verhalen komt iemand van de beweging aan het woord, die een stukje van het visioen uitspreek: wat wil de beweging op dat thema?”

Het trio heeft een kleine wereldreis voor het project gemaakt. “We zijn begonnen in de Eeuwige Stad”, vertelt De Wolf. “Bij de hoofdzetel van Sant’Egidio, op de locatie waar de beweging naar genoemd is: de San Egidiokerk en het plein in Trastevere in Rome. Vandaar zijn we naar Afrika gegaan, naar Malawi en Mozambique. Vervolgens bezochten we het door drugsoorlogen geteisterde El Salvador in Zuid-Amerika. In München woonden we het Gebed voor de Vrede bij. Alles werd gefotografeerd en gefilmd.”

 

Exclusief voor allerarmsten

Wat is nu de bedoeling van de tentoonstelling? “Aan de hand van de foto’s willen we een beeld geven waar Sant’Egidio over gaat: een lekenbeweging die voor meer dan 99 procent uit vrijwilligers bestaat. In Antwerpen staan maar een paar mensen op de loonlijst, want zonder enige organisatie gaat het niet. Maar die stuurt dus wel zo'n zevenhonderd vrijwilligers aan. Wat mij persoonlijk aanspreekt aan deze beweging: ze kiest exclusief voor de allerarmsten. Daar gaan de vrijwilligers van Sant’Egidio naar toe. Naar de mensen die op straat leven. Waar niemand naar omkijkt. Of het nu verwaarloosde bejaarden zijn of kinderen in achterstandssituaties. Of de Roma-zigeuners hier, de enigen die in hun kampen komen zijn de mensen van Sant’Egidio. Het is een basisbeweging, die radicaal het Evangelie toepast. De radicale en authentieke keuze voor de armsten is de sleutel van haar succes.”

 

Enthousiasme en sfeer

Koenraad de Wolf wijst op een foto waarop lachende kinderen uit auto’s stappen. “In Antwerpen heb je een School van Vrede. Dat is een initiatief dat Sant’Egidio overal heeft. In elk van de 73 landen waar ze actief zijn. Daarin is exclusief aandacht voor achtergestelde kinderen om op een speelse manier hun schoolachterstand in te halen. Iedere zaterdagmiddag halen ze die kinderen thuis op, in de Seefhoek in Antwerpen. Dat is hier een van de notoirste achterstandswijken. Dan wordt geprobeerd de achterstanden, die altijd weer dezelfde zijn – taal en rekenen – in een sfeer van saamhorigheid en affectie weg te werken. Ik ben daarbij geweest. Het ademt een enthousiasme en een geweldige sfeer. Het probeert echt aan de basis iets te veranderen.”

 

Haagse dame

Uw journalist is even blijven staan bij een intrigerende foto van een gedistingeerde oude mevrouw. Als Nederlander zou je zeggen: een Haagse dame. Verroest, het is een Haagse dame, blijkt uit De Wolfs verhaal. Na een akelig huwelijk en een lang levensverhaal was Clementine Sassen (95) in volledige eenzaamheid in Antwerpen gestrand. De Wolf: “Ze had haar euthanasieverklaring al opgesteld. Na een ernstige ziekte heeft ze de kans gekregen te herstellen in het bejaardentehuis van de beweging. Omringd door de zorg en vrienden van Sant’ Egidio, hoopt ze daar honderd te worden, zegt ze nu. Haar euthanasieverklaring heeft ze allang in de prullenmand gegooid.”

 

Koenraad de Wolf, Keerpunt. De twaalf werken van Sant’Egidio. Met foto’s van Herman Ricour. Uitg. Lannoo, 238 pp., pb., € 24,99.

De fototentoonstelling is gratis te bezichtigen op het KADOC, Vlamingenstraat 39 in Leuven. Het KADOC is elke werkdag geopend van 9.00 tot 17.00 uur. Zaterdag van 9.00 tot 12.30 uur.




Henk Rijkers